Tamaño, soberanía e crecemento (video)

Algunhas reflexións elementais sobre o tamaño da economía galega e a independencia, curso de verán da Asociación Internacional de Estudos Galegos celebrada en 2009 en Compostela
http://tv.uvigo.es/es/video/25029.html//

Mudando, cos pés na terra

Nos momentos de mudanza dous riscos teñen que ser vencidos: o medo ao cambio e os preconceitos. O medo ao cambio pode levar ao enroque e a tentación de meterse na cova e agardar que escampe. Por outro lado, os preconceitos tenden a facer crer que só un mesmo quere mudar e todos os demais seguen ancorados nas rotinas do pasado. Os dous son riscos paralizantes e disgregadores.

Non querer mudar e non aceptar que os demais poden mudar ao mesmo tempo que si propio son problemas que se resolven sobre todo rompendo a incomunicación, socializando os diagnósticos e tratando de poñer en común as liñas de futuro nas que existe coincidencia. Se despois dun aberto e sinceiro proceso dese tipo, algunhas cousas só son vistas por unha parte é moi probábel que precise máis tempo para verificar a súa oportunidade. Cómpre partir da base de que, tratándose de seres racionais e partillando obxectivos esenciais, cando algo deixa de funcionar ou de ser útil acabará sendo admitido e mudado.

Ben, todo isto ven a conto polo que está a acontecer no BNG desde que se puxo en marcha o proceso “propón connosco” e se abriu o proceso para a elaboración dos relatorios de cara a XIV Asemblea Nacional.

O que eu puden observar moi de preto foi a apertura dun claro e profundo período de reflexión. Por parte dunha inmensa maioría tomouse clara consciencia de que son necesarias mudanzas moi importantes. Sen arrombar a avenza de acertos e experiencias é necesario interpretar con valentía os profundos cambios que se derivan dunha crise económica e social devastadora pero tamén do fracaso e esgotamento dun modelo político-institucional que definiu o escenario en Europa e no Estado Español nas tres últimas décadas.

Antes algúns pedían cambios para adaptarse a unha realidade que se consideraba consolidada, agora é ao revés, cómpre adaptarse para actuar no marco dunha realidade convulsa. Son escenarios de radical incerteza e vertixe que calquera estrutura ou organización -como o BNG ou calquera outra- non é fácil que os asimile e se adapte a eles instantaneamente. As rotinas instaladas nas estruturas e nas cabezas de cada un precisan tempo para mudar. Para empezar cómpre saber en que e cara onde.

En circunstancias como estas, partir de cero pode parecer máis fácil porque non hai ataduras nen historia que marque pero o problema é que as estruturas non se improvisan. E o que un día pode parecer espontaneidade e frescura pode de pronto transformarse en ridículo e impotencia. Por iso seguramente ten moito máis futuro un cambio sobre a base de estruturas sólidas aínda que sexa máis lento que o fulgor da improvisación, que pode esvaecer como flor dun día. Mudar as rotinas das organizacións é traballoso porque afecta ás estruturas e ás persoas. De feito, acometer cambios importantes nas organizacións pasa por mudar as persoas para que non estean marcadas por esas rotinas mentais e de comportamento que acaban petrificadas no seu ADN. E iso afecta a todo o mundo, a destra, sinistra e medio campistas.

Eu persoalmente aprecio unha sinceira vontade de cambio na inmensa maioría do BNG. Non para mudar os obxectivos últimos mais si nas prioridades e nas formas da acción política no novo contexto. Sería iluso pensar que iso poida ser o caso da totalidade -polo que dicía- mais si da inmensa maioría. E dígoo non só por verbas senón por feitos concretos. No Relatorio para a XIV AN aprobado case por unanimidade no Consello Nacional do 16 de febreiro vai recollida unha batería de propostas que definen as apostas novidosas na acción política e tamén no funcionamento interno e no relacionamento coa sociedade, os movementos sociais e as institucións.

Comentarei tan só dous aspectos concretos que poden ilustrar isto que digo. Un no plano político e outro no organizativo.

O que está a pasar no mundo, onde moitos países estan a saír do burato neoliberal cunha aposta soberanista, como vemos en boa parte de Lationoamérica; o que pasa en Europa e no estado español coas nazóns sen estado, son feitos que non poden deixar indiferente a ninguén e menos aos nacionalistas. Somos conscientes do ponto no que está a conciencia nacional en Galiza e a urxencia de activala, non só por emulación positiva senón porque a realidade da crise económica e institucional evidencia que as solucións aos nosos principais atrancos pasan por aí. Por iso o BNG aposta pola unidade do nacionalismo e proponse ser parte activa dun amplo movemento a prol da soberanía e faino desde a vontade de compartir ese proceso con todas as organizacións e persoas que desexen participar activamente nese debate, que pretende ser capilar en toda a sociedade. É un reto estratéxico para o País e a forma de encaralo ten que ser novidoso e creativo. E así o está a entender a inmensa maioría no BNG. Hai que poñelo en marcha para que sexa a bandeira de todos, para que una e faga País independentemente das siglas.

Algúns parecen non captar a profundidade dos cambios que trae esta crise total e mesmo cren que iso nos separa dos problemas cotiáns da cidadanía, das urxentes prioridades dunha crise devastadora ou que leva a abeirar a importancia da xestión diaria nas institucións nas que gobernamos. Nada máis lonxe. Trátase de todo o contrario, poñer os problemas de cada día na axenda de todos os militantes e aportar solucións concretas e inmediatas ao tempo que se apuntan as consecuencias nefastas da ausencia de soberanía. En todo caso, sería estúpido non ter habelencia pedagóxica para distinguir níveis e circunstancias. Do mesmo xeito que ninguén pode pretender que alcaldes e concelleiros se convertan en monotemáticos predicadores de ningunha boa nova, tampouco ninguén debera pretender que a política nacional, para o conxunto do país, sexa a mera extrapolación dos problemas de xestión municipais ou parroquiais. Cada nivel ten as súas prioridades, os seus discursos, os seus xeitos e a súas persoas. Non poden ser contradictorios pero teñen que ser complementarios.

Do meu ponto de vista así é como se están a enfocar e propoñer as cousas de cara a Asemblea Nacional.

Outro exemplo podemos tomalo das propostas organizativas e de funcionamento. O BNG ten unha estrutura interna con grupos organizados e algúns consideramos que iso pode ter algunha virtude cando é entendido como ferramenta temporal para galvanizar a confluencia de organizacións preexistentes pero, como configuración estable, coloca tamén problemas e disfuncionalidades, sobre todo por exacerbar os factores de diferenciación interna fronte aos de semellanza. Moita militancia individual leva terciando historicamente nesa dirección, con maior ou menor intensidade. Algún dos grupos organizados cre agora que a solución a case todos os males pasa pola desaparición desa configuración e a conversión nunha organización internamente unitaria. Agora ben, mesmo situándose nesa perspectiva hai algo que debera ser considerado con tino. Para empezar, tal paso só é posíbel se hai acordo de todos e, para segundar, un cambio dese tipo non é algo que poida improvisarse da noite para a mañán. Só pode ser o resultado dun proceso reflexivo, demorado e -para que funcione- partillado. Máis aínda, cabe perguntarse, arránxase todo cun cambio formal ou pode ser máis útil e pragmático empezar por corrixir as eivas de mal funcionamento derivadas daquela configuración?

Se hai compartimentos estancos, con ideas, culturas e mesmo vocabularios diferentes, non será máis razoábel comezar por elaborar en común diagnósticos e propostas? Unificar vocabulario antes de unificar estruturas. Acordar unha orde de prioridades na acción política non por votación senón por elaboración en común.

Sexa cal sexa o destino final pretendido o primeiro e urxente é socializar transversalmente todas esas cousas que conforman a acción política a curto e mediano prazo sobre a base dunha progresiva desactivación das fronteiras e das disciplinas de grupo para favorecer a conversión das estruturas do BNG nun espazo común e partillado de debate individual, de iniciativa individual e de responsabilidades individuais, sen corsés nin apriorismos de grupo. Pois ben, iso está en marcha. Está empezando a practicarse. Desde o “proceso propón connosco” e neste proceso de elaboración dos relatorios para a Asemblea Nacional. De feito, todos os membros do Consello Nacional que participaron na Comisión aberta redactora e logo nos debates das emendas no propio Consello fixérono como individuos e sen disciplinas grupais. Todos salvo Abrente, que decidiu presentar o seu voto particular como grupo sen que os seus membros fixeran ningunha achega ao relatorio común.

O certo é que esa nova forma de funcionar é a que se propón no relatorio asemblear e xa se está a practicar. Como proba diso abonda con mirar as votacións das emendas aprobadas e rexeitadas no Consello Nacional. Non houbo disciplina de voto dos grupos que participaron. Iso explica que algunhas emendas de persoas significadas dun grupo obtiveran votos suficientes para ser aprobadas en tanto que outras das mesmas persoas resultaran rexeitadas. Esa disparidade de votacións a emendas dunha mesma persoa significa que non funcionaron criterios de grupo senón que cada persoa votou co seu persoal criterio. Como debe ser. E o resultado é moi razoábel.

Por iso resulta totalmente incongruente e paradoxal que o grupo que agora di facer causa da eliminación da estrutura frontista sexa o único que segue a actuar como grupo estanco. Sen facer o esforzo de partillar valoracións e propostas con disposición a acordar e atopar os pontos en común que, do meu ponto de vista, son moitos. Por non dicir a inmensa maioría, se nos atemos aos papeis.

Se foramos capaces de abeirar apriorismos, creo que hai moitas razóns para ser optimistas. O que non é razoábel é tentar manter fronteiras e balados baseándose só en prexuizos, suposicións ou presuncións que veñen fundadas en experiencias pasadas ou facendo interpretacións extemporáneas de expresións máis ou menos afortunadas de voces singulares, tentando convertelas no que non son, na expresión de grupos enteiros. Son optimista porque creo que a inmensa maioría vai na dirección antedita. E os que aínda non van hai que convencelos.

Se a actuación política está guiada por valores e obxectivos colectivos e non é unha mera tirapuxa iso é perfectamente posíbel. O que non é de recibo é construír discursos cara a galería deturpando a realidade interna e os acordos maioritarios para logo presentar como trazo diferenciador cousas que, na realidade, están nos documentos maioritariamente aprobados. As terxiversacións non axudan a recuperar a confianza interna e menos aínda externa.

Se partimos de obxectivos políticos comúns non debería haber impedimento para acordar o camiño, desde a aceptación da diversidade de matices inherente a todo colectivo humano, que nos enriquece e -se sabemos administrala- nos fortalece.

En definitiva, tamén para mudar hai que ter os pés na terra e aterse aos feitos, tanto se tratarmos do país como se tratarmos da organización.

http://www.bng-galiza.org/wp-content/uploads/Relatorio-Asemblea-Nacional-2013.pdf

PP-Bárcenas e o burato negro madrileño

O caso PP-Bárcenas-Gürtel empeza a sacar á luz algo dun alcance que supera moito o que puidera ser catalogado como un caso de grave corrupción. Non é só unha cuestión da magnitude de diñeiro en xogo ou duns sobresoldos obscenos e escandalosos, a fraude continuada a facenda, as contas en Suíza, a picaresca deslealdade entre os membros da cúpula do PP, etc. asuntos todos ben graves, repugnantes e puníbeis tratándose de persoas con altas responsabilidades de goberno en diferentes momentos. Nin tan sequera é o insultante abuso da mentira a que nos teñen acostumados os dirixentes do PP, día si e día tamén, sobre os seus soldos ou a súa acción de goberno. O verdadeiro alcance do problema deriva de que o agromado até agora nos xulgados revela a existencia dunha trama de financiamento ilegal do PP e un uso do poder a beneficio dos lobbies financiadores. Aínda que só teñamos á vista a punta do iceberg.

Polo tanto, máis alá da inmoralidade e enriquecemento ilícito dalgúns, cómpre identificar cales son os móbiles e calibrar cales as consecuencias políticas e económicas que todo iso tivo e ten para a marcha do conxunto da sociedade, para o funcionamento da democracia e das institucións e mesmo para o modelo de estado. Porque haberá que ir poñendo as cousas en perspectiva e recoñecendo que na rebotica do “lavadoiro” de Bárcena-Sepúlveda puxéronse ao longo dos noventa os alicerces para o asalto ao Poder dunha trama económica madrileña que confiou en Aznar a conquista dos resortes institucionais. E cando digo “trama económica madrileña” non me refiro aos “conseguidores-comisionistas” da Gürtel que hoxe están na cadea ou encausados senón aos que movían e moven os fíos na elite do capitalismo castizo da capital.   

O auténtico problema que está detrás do ruído mediático é o financiamento ilegal masivo e continuado do PP –do que o destapado semella tan só un anticipo- e os seus efectos nunha dupla dimensión: por unha banda, a deturpación do xogo democrático como consecuencia dunha enorme desigualdade de medios e, pola outra, a captura do poder político-institucional por parte dos lobbies económicos –madrileños- que subxace detrás desas prácticas.

Para comprender ben o alcance do xogo é preciso diferenciar ben o núcleo do que son as súas ramificacións. Nese sentido, o carácter madrileño da trama é un feito esencial que cómpre ter moi presente para calibrar de xeito acaído o seu significado político e as contradicións dos seus tentáculos en diferentes partes da xeografía do estado español.

Outro punto crucial para entender o problema é fixarse tanto no financiamento ilegal e ilícito –unha parte del empeza a agromar nos papeis pero outro moito segue aínda na sombra- como nas enormes doazóns “anónimas” recibidas. Tan só estas últimas ascenden no caso do PP a 28 millóns de euros entre 1993 e 2007, segundo a información publicada estes días (iso sen contar as condonacións de préstamos millonarios por parte de bancos e caixas). Cun financiamento extraordinario tan esmagadoramente superior ao doutras forzas resulta moi desigual a loita política electoral. Iso sen tomar en conta as outras múltiples vías de apoio dos poderes económicos aos partidos que consideran seus (apoio mediático, influencia social directa e indirecta, etc).

Resulta, desde logo, moi tentador poñer en relación o financiamento extraordinario do PP na era Bárcenas e a consolidación do PP como unha poderosísima maquinaria eleitoral nos anos noventa, a pesares de contar cun liderato (o de Aznar) que era considerado naquela altura claramente mediocre.  

Coa perda do poder no goberno central en 2004 –que non na Comunidade Autónoma e concellos madrileños, Valencia, etc- e logo coa crise e a explosión da burbulla inmobiliaria rómpense algunhas “complicidades”. As primeiras desavinzas entre certos elos febles da cadea no concello de Majadahonda darían pé a unha investigación xudicial de Garzón que permitiu ir tirando do fío até chegar agora a Bárcenas, as súas contas e os seus papeis. E o que cabe agardar que aflore no futuro se os fíos do poder non frean a actividade xudicial.

A fondura dos piares tocados ou a punto de ser tocados fai que moitos albisquen un verdadeiro cataclismo nas cloacas do poder. Algunhas persoas temen que a guerra cuase-aberta entre as faccións da dereita político-económica acabe desembocando nun certo golpe de palacio que poña a democracia –que xa hoxe é espectral- nunha situación de auténtica excepción. Algúns temen que sexa unha estrataxema para abrir paso a un goberno “tecnócrata” ou que sirva para catalizar unha opción da extrema dereita madrileña capitaneada, por exemplo, por Esperanza Aguirre. O máis escandaloso é que a propia Cospedal non ten reparo en meter medo –aínda máis- mentando aos militares.

Sen ignorar os riscos das actuais batallas submariñas, a miña hipótese é que o “golpe” xa foi dado polos protagonistas desa trama ao longo dos anos noventa e hoxe estariamos vendo as disensións internas dentro da trama unha vez que comezaron a saltar algunhas das súas pezas –outras moitas seguen aínda opacas-.  O golpe primixenio é o protagonizado polo capital castizo madrileño para apropiarse de xeito máis completo e directo do poder político e institucional de todo o estado, empezando polo o goberno central, o goberno madrileño e as institucións clave do estado e continuando polo das comunidades autónomas. Compre situar o inicio da traxectoria de Bárcenas (prolongando as impunes prácticas de Naseiro) no comezo daquela auténtica conspiración dos poderes madrileños para levar o PP ao poder nos anos noventa. Aquela febril conspiración, que en parte podemos rescatar nas hemerotecas, non era movida só por aquilo de levar a dereita de novo ao goberno senón por un obxectivo moito máis ambicioso que tentaba controlar o aparato de estado e poñer o orzamento público ao servizo dos seus negocios.

Efectivamente, ese movemento profundo das elites madrileñas foi posto en marcha pola alianza das grandes construtoras, as grandes empresas dos mercados regulados, as finanzas e a “brunete mediática” (ABC, El Mundo, COPE, etc) que apostaron moi forte nos noventa por converter ao PP nunha maquinaria de poder da man do “clan de Valladolid” (a FAES de Cortés, Aznar, Sepúlveda, Mato e a rede dos que como Zaplana “estaban en política para forrarse”). O obxectivo era claro: conquistar o poder, deseñar o estado á medida dos seus intereses e poñer o orzamento público ao alcance das súa ambicións. As relacións cos grandes poderes económicos da capital eran Rato, Aguirre e unha vez que chegaron ao poder en 1996 reforzaron posicións co inefábel Villalonga (Telefónica), Alierta (Tabacalera, logo Telefónica), Martín Villa/Pizarro (Endesa),  Blesa (Caja Madrid), Corsini (Renfe), Cortina (Repsol)... e todos os “retoños” da carcundia madrileña que desembarcaron detrás deles.

Nese entramado, tipos como Bárcenas, Sepúlveda, Correa e uns cuantos máis están durante todos eses anos nas cloacas do financiamento das campañas e repartindo os aguinaldos que “premian e blindan as fidelidades”. Pero o xogo importante, o de alcance sistémico, voaba por outras dependencias, palcos do Real Madrid, Clubes de Golf, palacios e palacetes.

Aquela toma do poder permitiu poñer o goberno ao servizo do negocio dos grandes lobbies e déixanos unha pesada lousa para o noso futuro: a) para empezar as citadas grandes empresas privatizadas convertéronse na fonte de rendas, postos e negocios para a nutrida rede da elite madrileña; b) a liberalización do solo aprobada en 1998 por Aznar (sendo Ministro Arias Salgado, actual presidente de Carrefour e World Duty Free) foi o panal de rica mel no que engordarían todas as grandes inmobiliarias madrileñas e amasarían as inmensas fortunas as grandes construtoras (Florentino, Koplowitz, Villar Mir, Entrecanales, F. Martin, Del Pino, De Rivero, etc); c) os fondos estruturais e de cohesión entréganse con particular predilección ao cemento e o asfalto a maior gloria das grandes construtoras; d) a industria militar vai beneficiarse dunhas megalómanas compras do Ministerio de defensa postas en marcha en 1998 polo bicéfalo Morenés en base a unha enxeñería de prestamos que hoxe supón un 5% da débeda pública española; e) a corrupta liberalización eléctrica de Rato e o cálculo da tarifa converteunos a todos en pagáns dun “déficit tarifario” que hoxe representa un 4% da débeda pública e as tarifas máis caras de Europa; f) esa desmesurada ambición madrileña plásmase na expansión de Bankia e Mapfre que hoxe nos custa a todos uns 23.000 millóns de euros (3% da débeda pública total). E así a seguir...

Esa tomada do poder total por parte do capital castizo madrileño é algo que tivo enormes consecuencias na marcha do estado español desde entón e explica en boa medida o tipo de políticas que acabaron conducindo á actual crise económica e institucional. Pero tamén tivo e ten enormes consecuencias no mapa territorial polo seu crecente cuestionamento do reparto competencial e do reparto do mercado público coas elites económicas territoriais. Na ambición dos lobbies madrileños ocupa un lugar central o control dos recursos manexados polas comunidades autónomas e, co paso do tempo e constatando as dificultades para conseguilo, iso vai dar paso a un asalto ao estado das autonomías presionando para poñer en marcha un proceso de recentralización. Ese proceso collería pleno auxe unha vez conquistado o poder central poñendo Aznar á cabeza do goberno. A súa segunda lexislatura serviu para lanzar todas as baterías contra os poderes autonómicos para crear un ambiente propicio para a recentralización que hoxendía estamos vivindo.

Nese sentido, as contraditorias relacións do PP de Galicia da era Fraga-Cuiña coa Gürtel, con Martínez Núñez, Villar Mir, o singular papel de Pablo Crespo, etc son o reflexo desa batalla larvada ou non tan larvada entre a rede dos poderes madrileños e os propios intereses locais, dos que, sen dúbida, Cuíña era valedor –e tamén interesado-. De feito as conexións da trama central/madrileña coas CCAA gobernadas polo PP reflicte as contradicións de intereses locais e centrais e o esforzo que desde Madrid se fai por impoñerse e garantir a submisións dos poderes “rexionais”. Ese tipo de contradicións son as que reforzan a opción centralizadora que se vai impoñer no PP de xeito moito máis agresivo a partires do ano 2000.

En definitiva, a trama PP-Bárcenas explica moitos máis problemas actuais dos que a primeira vista calquera puidera supoñer. Explícaos xustamente porque foron eficaces e cumpriron os seus obxectivos, para desgraza de todos nós.

Tamén é certo que sexa cal sexa o desenlace xudicial de todo isto, cómpre sacar leccións políticas de todo isto –e de todo o demais. Algúns tomamos a decisión de romper definitivamente con Madrid, ese burato negro que todo o absorbe deixando un deserto ermo en todo o seu radio de acción; ese “sumidoiro de todas as enerxías públicas” que dicía Paz Andrade. O caso PP-Bárcenas é o envés enlamado do fulgurante neocentralismo da dereita española “made in Madrid”. Agora disque non lles abonda coa fidelidade de Rajoy nin co control exercido con sete ministros madrileños e o 80% dos altos cargos desa mesma procedencia, vencellados aos diferentes lobbies. Pois que poñan á fronte dunha vez a unha das súas, a unha pata negra. Que leven a sede da Xunta para a Puerta del Sol e con ela o seu devoto servidor. Alá eles. Nós temos que encetar o camiño da nosa dignidade colectiva, defender o noso e impedir que volvan converternos nunha colonia como fomos durante tanto tempo.

(Publicado en Sermos Galiza, 13.02.2013)

Desafiuzamentos

Non é o déficit, paspán, son os impostos!

As veces un dato aclara máis que mil palabras.

Podemos darlle moitas voltas aos problemas do déficit fiscal e a débeda pública, a necesidade de reducilos, a incapacidade para facelo, as desastrosas consecuencias de tentar reducilos a costa de reducir o gasto público, etc.

Porén, o máis importante é entender as causas do problema. Para facelo podemos lanzarnos a un minucioso estudo dos gastos, dos ingresos, das partidas máis importantes que están detrás dos principais desequilibrios, etc. ou ben tirar por unha vía moito máis sinxela pero máis directa: unha comparación do estado español cos demais países europeos.

Imos ver en cinco gráficas os principais indicadores das contas públicas dos países da UE. Todas elas estan estraídas de Eurostat e corresponden ao ano 2011. É moi importante ter presente que non son cifras absolutas senón que as ratios presentadas están calculadas respecto ao PIB. Quere isto dicir que se unha cifra é baixa ou alta non ten que ver nin co tamaño, nin co feito de ser un país máis ou menos rico. Reflicte a "decisión do país" de distribuír os recursos dun determiando xeito (é dicir, é unha decisión política, de modelo social).

1. O déficit público español en 2012, en proporción ao PIB, está efectivamente entre os máis altos da UE, despois de Irlanda e ao mesmo nivel de Grecia.

2. A débeda pública española en relación ao PIB do país, en cambio, está por debaixo da media (70% fronte a 82%). Non só Grecia, Irlanda e Portugal teñen unha débeda pública moi superior senón que tamén Italia, Alemaña, Francia ou Bélxica están en niveis superiores aos españois.

A iniciativa “propón connosco” avanza

Para aqueles que consideramos que sobra moito minifundismo mental e organizativo no eido do nacionalismo e da esquerda son tempos de desespero mais tamén de certa esperanza. Ao lado desa exuberante creatividade para lanzar grupos, subgrupos e até movementos case-unipersoais que nacen do desconcerto xeral no que vivimos, podemos palpar tamén unha crecente convicción da necesidade de afortalar organizacións con capacidade de artellar dinámicas socias realmente amplas, maioritarias e sostendo no tempo un proxecto.

O proceso “propón connosco” lanzado polo BNG forma parte desta última familia. Despois da desastrosa experiencia do último ano, as cousas móvense, os muros amolecen e a fortaleza flexíbel do vímbio vai impóndose á dureza fráxil do vidro.

O amargo drama provocado polo desnorte centrifugador dos últimos tempos e a profunda decepción provocada polas últimas eleccións, nas que o goberno máis desastroso e antigalego conseguiu revalidar a maioría absoluta, levaron a que moitos nacionalistas lanzaramos un apelo “desesperado” para o raciocinio colectivo, para repensar as bases que han permitir reconstruír a unidade do nacionalismo de esquerdas no camiño da maioría social. O BNG encetou un período de profunda reflexión no seu interior que socializou –segue a facelo- coa súa base social no proceso “propón connosco” (ver documento en http://www.bng-galiza.org/wp-content/uploads/Construindo-o-futuro_Documento-aberto-para-o-debate-sobre-o-futuro-do-nacionalismo-e-a-revitalizaci%C3%B3n-do-BNG.pdf).

Nese diálogo tranquilo, fraternal e franco foron agromando moitas ideas relativas aos máis diversos aspectos da estratexia política, prioridades da loita política neste momento, formas de traballar nas institucións, nos movementos e organizacións sociais, papel da política internacional, funcionamento interno, etc, etc. É un proceso aberto que terá un momento importante, de síntese, nunha asemblea nacional que se celebrará ben axiña aínda que, en realidade, non rematará aí senón que está chamado a continuar ben máis alá para extender o dialogo a través do traballo diario en todos os eidos.

Moitas desas ideas foron collendo corpo ao longo destes tres meses e están recollidas no citado documento. Algunhas das máis importantes xa están dando lugar a pasos concretos, outras terán que agardar por acordos formais para facelo. Pero o importante é que algunhas desas propostas e iniciativas están recibindo referendo e apoio pleno da inmensa maioría do nacionalismo organizado arredor do BNG. Unhas para enxergar unha nova dinámica política no país e outras para mudar pautas de funcionamento interno ou formas e estilos de traballo nas organizacións e movementos sociais.  

Mesmo nos aspectos relativos ao funcionamento da organización hai concordancia en acometer mudanzas importantes, sen chegar a alterar, iso si, a concepción do BNG como unha fronte asemblear con partidos e grupos organizados no seu seo, ademais dos militantes exclusivamente bng. Efectivamente, unha parte dos participantes activos nese proceso “propón connosco” cremos na necesidade dunha profunda repensada da estrutura orgánica e funcionamento do BNG, facer un balance realista e pragmático das súas virtudes e defectos, co obxectivo de reforzar a súa solidez, a equidade real de todos os membros, minimizar os esforzos inútiles en estruturas duplicadas, maximizar a eficiencia social do tempo adicado á política por parte dos militantes e, sobre todo, minimizar os receos naturais á tutelaxe e os factores de disgregación organizada. Parece claro que os compañeiros dos grupos organizados non ven iso do mesmo xeito que os que non o están. Con todo, xa se converteu en lugar común a necesidade de camiñar con convicción cara converter as estruturas do BNG no espazo de debate compartido e elaboración en común de todas as políticas, valorizando o rol individual de todos os membros, abeirando disciplinas grupais, reforzando o consenso e garantindo un rol máis equilibrado para os militantes autónomos. Obviamente, estas cousas nunca van vir dadas con meros pronunciamentos senón que serán definidas por toda a militancia do BNG nos acordos asembleares e no día a día, pero resulta esperanzador que todos apunten xa cara unha mudanza urxente nunha dirección positiva. Posibelmente enxergar unha práctica real diferente sexa máis importante que sobreestimar a vitualidade dun cambio puramente formal.

En calquera caso, máis relevantes que as cuestións de orde interna -que tamén o son porque afectan de forma directa ao traballo político, á relación co sociedade e a capacidade para ampliar a base organizada- son as iniciativas políticas. Entre as que maduraron no ámbito do proceso “propón connosco” do BNG está a aposta por partillar con todo o nacionalismo cívico e político un amplo debate na sociedade a prol da soberanía (incorporando ao léxico o seu sinónimo, a independencia). Efectivamente, moitos de nós creemos na importancia dunha resposta social de ampla base á radicalización neoliberal e consideramos tamén que no corazón da alternativa ao capitalismo neoliberal está a conquista do dereito dos pobos a decidir sobre os aspectos básicos do seu modelo económico. Soberanía para ter capacidade de decisión sobre o modelo social e os fluxos económicos e democracia para facer prevalecer os intereses da maioría son as dúas pezas básicas para construír unha saída alternativa á crise dese modelo. Máis aínda, fronte á voracidade do neocentralismo madrileño creemos imprescindíbel que Galiza participe con voz nacional no actual debate da reconfiguración institucional/territorial do estado español; Galiza non pode entregarse submisa ao abafante centralismo, da man dun Feijóo troiano, e, entre todos, temos que erguer un vivificante proceso soberanista. Se antes da eleccións viamos esencial situar a soberanía como antídoto fundamental para erguer unha alternativa progresista  á crise do neoliberalismo global, despois do acontecido nas mesmas achamos da máxima urxencia erguer un amplo movemento cívico-político a prol da soberanía como condición para refundar a democracia e dar unha solución aos principais atrancos que impiden o desenvolvemento dunha economía produtiva, innovadora e sustentábel que cree os empregos dos que depende a nosa supervivencia como país.

O interesante é que vai callando un consenso xeral en que ese movemento pola soberanía ten que ser por enriba de todo un movemento de ampla base social, plural e cun protagonismo central asentado na sociedade civil. Un movemento de todos os que queren construír unha nación con estado propio e no que todos poidan traballar man con man, teñan carné de partido ou non, sen ter como preocupación os particulares intereses electorais ou doutro tipo.

En definitiva, como dicía ao principio, estamos asistindo a mudanzas importantes que van nunha dirección positiva para reforzar a base organizada do nacionalismo de esquerda e, alén diso, para tecer unha nova tea con todo o nacionalismo cívico e intersticial.

Son tempos convulsos e de moita incerteza, de xeito que é difícil ou pouco críbel calquera discurso que se proclame posuidor da verdade absoluta e da “verdadeira” solución á crise ou da senda segura para vencer o dominio da dereita ou o centralismo abafante. Algúns dos que parece que descubriron onte a ignonimia do neoliberalismo e o centralismo poden estar vivindo un espellismo, por veces alimentado por un inxénuo voluntarismo outras habelenciosamente inducido pola estratexia antidemocrática da extrema dereita. O certo é que a fortaleza deses dous inimigos perdeu parte da aura lexitimadora do pasado. Caeron as carautas dese capitalismo máxico da enxeñería financeira e dese centralismo que aceptara convivir co autonomismo. Caeron pero a súa fortaleza segue a ser imponente. Sobre todo é imponente a súa manifesta vontade de prevalecer usando todos os resortes, lícitos e ilícitos, do poder, como estamos a ver estes días en directo. Tanto un coma o outro están en coiros coa súa faciana máis crúa e cruel á vista. Pero nin están vencidos nin se van render facilmente. E o máis triste é que súa principal fortaleza reside en que enfronte non existen organizacións sólidas e suficientemente arraizadas na sociedade. Máis aínda non hai, aquí e agora, receitas seguras e con credibilidade abondo para garantir unha vitoria das forzas progresistas. E a iso contribuen con xeneroso empeño con todos os seus medios, particularmente sementando o descrédito da política e fomentando a desarticulación das forzas alternativas.

O máis difícil hoxe é construír organización, porén a organización é esencial se a loita vai ser duradeira. Por iso, antes de debilitar unha organización existente cómpre ter moi claro que hai alternativas significativamente mellores. Nada lle pode resultar máis tranquilizador á dereita neoliberal que a proverbial grupusculización das esquerdas nos momentos decisivos; o mesmo cabe dicir do centralismo. Coa mesma rotundidade cómpre dicir que non ten sentido tapar con panos floreados as eivas que está comprobado que debilitan as organizacións máis importantes. Pola contra, é momento de atallar as eivas con valentía e asumir con altura de miras que unha certa experimentación pode resultar moi san nunha contorna en mudanza acelerada e mesmo convulsa.

Sen ignorar as dificultades, creo que hoxe na Galiza algúns estamos a dar pasos para mudar as rotinas do pasado e avanzar. Obviamente, que o consigamos depende de todos.

(Publicado en Sermos Galiza 23.01.2013)

Explotación financeira dos aforradores e contribuíntes

O acordo do Banco de España de impoñer un límite do 1,75% aos xuros anuais que os bancos pagan aos aforradores polos seus depósitos é un escándalo dun calibre monumental. Sería considerado un despropósito se non fose porque está inscrito na lóxica das decisións españolas e europeas de entregar todo -si todo- á banca e as finanzas. Contribuíntes, usuarios de servizos públicos, traballadores públicos e privados, economía produtiva e... aforradores, todos están sendo obrigados a entregar parte dos seus ingresos e do seu benestar para repoñer as contas da banca que no conxunto da UE chegaron a ter un burato que máis do 30% do PIB. Imos co tema dos aforradores.

Que significa e que consecuencias ten esta medida?

Primeiro, impoñer un límite do 1,75% aos xuros pagados polos bancos é unha medida destinada a abaratar os custes do diñeiro para as entidades financeiras (que por outra parte, cando menos as grandes, xa están beneficiando de diñeiro prestado polo BCE con xuros de 0,75% a tres anos).

Segundo, os aforradores percibirán uns xuros que están por debaixo do aumento da inflación (este ano foi do 2,9%). Polo tanto, imponse unha desvalorización en termos reais do diñeiro aforrado. Isto afecta sobre todo ao aforro popular que, a diferenza dos acaudalados, non teñen outras opcións para colocar o seu diñeiro.

Terceiro, é unha vulneración do seu sacrosanto principio de liberdade de mercado que só se aplica para os xuros dos depósitos pero non se pon ningunha limitación equivalente para os xuros dos créditos (para empresas e comercios hoxe pode roldar entre 8-10%, cando teñen a ben conceder o crédito). O Banco de España failles o favor de impedir a competencia na captación de depósitos pero déixalles plena liberdade para prestar ou non prestar dentro do país e ao tipo de xuro que consideren (obviamente nunca menor do que poida obter nos negocios especulativos e, por exemplo, na débeda pública que como se sabe anda arredor do 5-6%). De forma que o BdE regula contra os aforradores para garantir un bo prezo do diñeiro para os bancos pero logo estes son plenamente libres para levar ese diñeiro fóra do país, cara os mercados globais, e plenamente libres para establecer os marxes que consideren oportunos. Realmente, a banca que se move nos mercados globais non podía aspirar a ter mellores condicións para aumentar beneficios.

Cuarto, o argumento do Banco de España de que esa medida acabará indirectamente abaratando o crédito tería algo de verdade se estiveramos diante dun modelo de banca de intermediación de verdade. Como o modelo de banca no que estamos e van reforzar é o da gran banca global o único que imos facer e entregarlle a esa banca recursos a menor custe para que eles fagan negocios máis gorentosos nos mercados globais.

Quinto, curiosamente o Banco de España autorizou aos bancos a aumentar todo tipo de comisións aos aforradores (por ter contas abertas, por tarxetas, domiciliacións, por depósitos de títulos, por transferencias, por descubertos, etc etc). Esa é a outra gran liña de ganancias que ten unha banca inútil que apenas concede crédito.

Sexto, o tope do 1,75% é unha medida que ten como principais beneficiarios aos grandes bancos e os bancos con menos vocación minorista. Busca asfixiar á banca pequena e o que queda das caixas para expulsalos do mercado e entregar esas entidades a mellor prezo aos grandes bancos. Os grandes bancos son os que poden financiarse no Banco Central Europeo e no interbancario internacional a tipos de xuros moi baixos; en cambio os bancos pequenos non poden utilizar esa vía, polo que para obter liquidez a única vía que lles queda é captar depósitos e para conseguilo compiten pagando tipos de xuro máis elevados que os grandes. Se non poden competir por esa vía perden a capacidade para captar aforro e desaparecerán antes.

Sétimo, curiosamente o Banco de España imponlle isto tamén ás entidades controladas polo FROB (é dicir, con recursos dos contribuíntes); na medida en que esta estratexia lles corta o acceso á captación de aforro dos clientes, iso provocará un colapso máis rápido destas entidades. Coa particularidade que a súa desvalorización traducirase nunha reducción do seu preso de venta, o que permitirá á gran banca adquirilos no seu momento a prezo de saldo. De xeito que esta medida prepara o terreo para o desenlace por eles desexado, co maior beneficio para o comprador e o maior coste para o sector público (os contribuíntes).

Oitavo, esta medida do BdE contra os aforradores súmase ás anteriores relativas a comisións e, sobre todo, á autorización deliberada e dolosa no seu momento para a colocación de preferentes e subordinadas entre os aforradores minoristas -como vía de capitalizar as entidades- así como a final decisión de consumar a estafa cunha “expropiación” (quita) do valor deses títulos.

Non cabe dúbida que esta medida inscríbese na liña de usar os aforradores –o aforro popular- como unha das fontes de recursos para sanear a banca. Os aforradores convértense, vía decisión do Banco de España e do Goberno, nos rescatadores obrigados dunha banca endebedada até o inimaxinábel (a súa débeda representa arredor do 135% do PIB: un 105% directamente e outro 30% vía sector promotor).

Noveno, os aforradores non só fan esa contribución directa ao rescate da banca, senón outras moitas igualmente claves. Para empezar son os que a manteñen en pé cos seus depósitos e, ademais, contribúen tamén cos seus impostos, coma todos os demais contribuíntes, a financiar os fondos de rescate para a banca e os elevadísimos xuros da débeda pública que van ás mans dos especuladores do cupón dos bonos da débeda.

En definitiva, estamos diante dunha medida que revela a vontade de continuar salvando a banca a costa de todo o demais. Favorecendo aos que fan negocios operando nos mercados con productos financeiros especulativos, a costa de sacrificar a todos aqueles que producen bens e servizos e os que xeran rendas modestas a partir dos aforros do seu traballo. Teimando de xeito irresponsábel no prolongamento do  modelo de economía financiarizada que nos arrastrou a este marasmo e que nunca vai permitir unha saída en positivo desta crise.

(Publicado en Sermos Galiza 12.01.2013)

Reforma laboral, deflación salarial e depresión económica

Despois dun ano da súa entrada en vigor xa podemos ver os efectos da reforma laboral aprobada polo PP, a máis lesiva para os dereitos dos traballadores desde os anos setenta. Como imos ver, a xustificación da reforma é un monumento á mentira, convertida xa na moeda común no trato do poder cos cidadáns e traballadores. Desde o punto de vista dunha estratexia de saída da crise é un desatino. E, desde o ponto de vista social, é un retroceso histórico en dereitos e en nivel de vida.

É un insulto á intelixencia afirmar que había rixidez laboral nun país no que se celebraban 680 mil contratos ao ano en Galiza, é dicir, miles e miles de contratos temporais de curtísima duración, cunha ínfima indemnización ao seu remate (6 días por ano traballado). Ningún outro país europeo tiña nin ten tal grao de precariedade contractual.

É un insulto á intelixencia dicir que a crise viñera provocada por remuneracións excesiva cando o 45% dos traballadores cobran menos do duplo do salario mínimo, é dicir, menos de mil euros. Os salarios máis baixos e desiguais da UE occidental (deixando de lado os países do leste).

É un desatino pretender que a saída da crise en Europa vai vir da man dunha deflación interna masiva e dun aumento das exportacións, sabendo que o crecemento económico do conxunto da UE só pode sosterse sobre un incremento sostíbel da demanda (e unha nova política comercial co resto do mundo).

Aínda que só levamos un ano xa podemos constatar as consecuencias reais da reforma laboral. A volta de rosca da precarización do emprego empeza a surtir efectos por diversas vías: destartalando e rompendo a negociación colectiva; permitindo a fixación unilateral de salarios e o despedimento libre e sen indemnización para unha gran parte do tecido empresarial; reducindo os custes do despedimento en todos os casos; precarizando aínda máis o contrato dos novos, con contratos de aprendizaxe e en prácticas até os trinte e pico de anos.

Ocupados Galiza (EPA)

Cales son os resultados? Os contrarios dos proclamados polo goberno e a patronal pero os agardados por todos aqueles cun mínimo de coñecemento de como funciona a economía e non servís coa propaganda oficial. Non se creou máis emprego senón que diminuíu (40.000 ocupados menos); o que si aumentou intensamente foi o paro e a emigración. A economía non creceu senón que profundizou a recesión en 2012 (redución do PIB nun 1,6%) e continuará en 2013(o Índice de Confianza Empresarial mostra un empeoramento). Empeoraron as condicións laborais e salariais de miles e miles de traballadores. Caeu o consumo, caeu a capacidade de aforro das familias, aumentaron as desigualdades e a pobreza.        

Paro rexistrado Galiza

Afiliados S Social Galiza

E a inflación? Pois a pesar da caída dos salarios os prezos seguiron subindo (2,9%), porque as empresas aproveitan para aumentar beneficios e as remuneracións dos directivos. Os prezos dos servizos regulados (electricidade, auga, etc) subiron un 10%; as medicinas un 27%, educación superior un 22%. A capacidade adquisitiva caeu de xeito moi sensíbel.

Aumentaron as exportación? Pois resulta que diminuíron, cos datos disponíbeis no IGE até outubro 2012. Ou sexa que o outro gran argumento para xustificar a reforma laboral que era a competitividade resultou ser un gran calote.

Variación interanual exportacións (CXX) e importacións (CXM) 

En síntese, a política de austeridade, de deflación competitiva á que pretende contribuír a reforma laboral acaba provocando unha caída da demanda interna e, na medida en que as medidas contrativas se aplican en toda a UE, que é o noso principal mercado (a empezar por Portugal), cae tamén a demanda externa. A redución das exportacións á UE é clara e non consigue ser compensada por outros detinos como Latinoaméica ou Asia.

Conclusión, a reforma laboral ten efectos nefastos para os traballadores e non axuda a saír da crise económica. Sufrimento inútil e, polo tanto, dobre sufrimento.

Pero entón porque se fixo a reforma aceleradamente?. Por tres razóns esenciais. Primeira, para aproveitar o shock social e sicolóxico da crise e o altísimo paro para desmontar o que quedaba dun modelo laboral que os neoliberais e a patronal  máis cutre levaban anos ansiando podar; o modelo que no resto de Europa se implantara despois da vitoria contra o fascismo na Segunda Guerra Mundial e que aquí se implantara coa caída da ditadura. Segunda, abaratar custes salariais para aumentar beneficios (e as remuneracións dos directivos: en 2012 baixaron os salarios dos traballadores un 1% e subiron os soldos dos directivos un 3,4%). Terceira, abaratar os custes do axuste de persoal do sector financeiro, os que ditan orientación e ritmos; de feito, cos miles de despedimentos de 2012 e os anos vindeiros a banca española vai aforrar máis da metade das indemnización por despedimento, desde uns 7.000 millóns de euros que lle custaría antes da reforma a uns 3.000 millóns coas novas condicións: é un substancioso agasallo de 4.000 millóns para a banca. Cuarta, a banca precisa a deflación salarial a longo prazo para que a nosa economía poida bombear ao longo da vindeira década dividendos máis elevados nas empresas cotizadas nas que os bancos e fondos participan e para que o sector público poida reducir custes e poder satisfacer aos altos pagos de xuros da débeda.

En definitiva, é preciso entender a reforma laboral como unha peza máis -xunto coa redución dos servizos públicos e o rescate das finanzas especulativas- da estratexia global de radicalización neoliberal que a dereita europea está impoñendo en todos os países e que ten o seu vértice articulador o Pacto polo Euro Plus asinado en 2011 e o Tratado de Estabilidade asinado en 2012. Estratexia que ten como norte dar a “puntilla” definitiva, paso a paso, ao chamado modelo social europeo aproveitando o estado de shock que provocara a crise financeira e que eles conseguiron transformar nun látigo para impoñer á sociedade un brutal programa de reversión das conquistas sociais do século XX. 

(Publicado en Sermos Galiza, 11.01.2013)